دوره جدید / شماره ۱۶ / شماره پیاپی ۱۶ / آبان ۱۳۹۱
۱۶

در حاشيه‌ي فيلم پيرپسر

يک رخداد ماندگار

 همايون امامي
{ شناسه مقاله: 2232 }   { موضوع: کافه }   { بازدید: ۷۱۷ }

شماره ۱۶، آبان ۱۳۹۱

 فيلم پيرپسر ساخته‌ي مهدي باقري يکي از فيلم‌هاي بحث‌­برانگيز سينماي مستند امروز ايران است. در فاصله‌ي کوتاهي که از نمايش آن در خانه­‌ي هنرمندان ايران مي‌گذرد، انتشار نقدي‌هاي مخالف و موافق قابل توجهي که به آن پرداخته‌اند، مؤيد اين نظر است. پيرپسر يک خودکاوي ديداري است. از آن دست مستند‌هايي که در آن فيلمساز خودش را موضوع قرار داده و مي‌کوشد از طريق پرداختن به دشواري‌هاي و معضلات فردي خويش، پلي به جامعه‌ بزند و بطور غيرمستقيم بستري اجتماعي براي معضلات خود و ديگران بيابد. پدر مهدي يک کارگاه خياطي داشته و آدم زحمت‌کشي است. ورشکست مي‌شود و خانواده با مشکلات مالي روبه‌رو مي‌شود. برادران مهدي مي‌کوشند به ياري پدر بروند، حتي مادر مهدي مغازه‌اي اجاره مي‌کند تا با فروش اسباب‌بازي و جوراب و مشتي خرت­‌و­پرتِ ديگر سنگيني اوضاع را برخودش و ساير افراد خانواده راحت‌تر کند. اما مهدي در اين ميان به گونه‌ي متفاوتي برخورد مي‌کند.

او طلبکار است و پدر را به بي‌کفايتي در مديريت مالي خانواده متهم مي‌کند. مهدي مي‌‌خواهد مانند هرجوان ديگر، در آستانه‌ي سي‌سالگي خانه و کاشانه‌اي داشته باشد تا بتواند با دختر مورد علاقه‌اش زندگي مشترکي را آغاز کند. مهدي ‌دانشجوي فيلم‌سازي بوده، ولي ظاهراً به علت مشکل مالي خانواده، آنرا نيمه‌کاره رها کرده است و حالا به طور متناوب و با وقفه‌هاي ناگزير، فيلم مستند مي‌سازد.

درآمد حاصله اما آن­چنان نيست که مهدي بتواند با آن تشکيل خانواده بدهد و يک زندگي را اداره کند. او در گفتگويي با مادرش صراحتاً مي‌گويد اگر مي‌توانست براي خودش خانه‌اي اجاره‌اي دست و پا کند، براي هميشه پدر را از زندگيش بطور کامل، حذف مي‌کرد. ولي نمي‌گويد چرا پدر را مقصر مي‌داند به­‌خصوص در صحبت‌هاي برادر مهدي که فيلم با مراسم عروسي او آغاز مي‌شود. او به مهدي مي‌گويد:«تو اومدي دنبال مقصر بگردي، نيومدي دنباليه کار ديگه، نيومدي حرف‌ بزني، اومدي دنبال مقصر بگردي، اومدي خودتو تبرئه کني.»

پيرپسر و کاستي‌ها

جامعه به مثابه‌ي بستري براي تمام رخداد‌هاي مثبت و منفي از ديرباز مطرح بوده و همواره در نقد‌هاي رفتار فردي، بر ريشه‌‌هاي اجتماعي آن تأکيد شده است. در پيرپسر نيز با چنين رويکردي مواجهيم. اين تصوير از وسعت کافي برخوردار نيست و ما تنها از طريق موقعيت افراد وابسته به مهدي آنرا دريافت مي‌کنيم، آنهم به صورت کاملاً گذرا و عبوري. مثلاً برادر مهدي از دشواري شرايطي که براي بناي زندگيش داشته به صورتي سربسته سخن مي‌گويد ــ ببخشيد، نميشه اينجا الان بگم... . ــ و يا شرايطي اجتماعي که يکي از دوستان مهدي (محسن) که در کنار تحصيل سينما، به نقاشي هم مشغول بوده بخاطر ازدواج با نامزدش آنا همه را کنار مي‌گذارد، از هم‌پاشي گروه دانشجويي پسران ساد‌لوح، وضعيت دايي، برادران مهدي، مسعود و مهران که درس را به کناري نهاده است، و موارد ديگري از اين قبيل. اين شرايط به نفع طرح روان ماجراي اصلي که به مشکل مهدي و خانواده‌اش اختصاص دارد، در حاشيه و به صورتي عبوري مطرح مي­شوند. با توجه به رويکرد اجتماعي غالب فيلم، برخي از اين اطلاعات ناگفته باقي مي‌مانند.

به ديگر سخن، طرح شرايط اجتماعي در اين فيلم به عنوان بستر تمامي تلاطم‌هاي فيلم بايد از وزن بيش­تري برخوردار مي‌شد. مورد ديگري که بهتر بود با درنگ بيش­تري مورد نمايش قرار گيرد، زمينه‌‌هاي تحولي بود که در مهدي رخ‌داده و او را به تجديد‌نظر وامي‌دارد. شنيدن صحبت‌هاي پدر و ديدن تصوير منقلب او به لحاظ پيرنگ مناسب و کاملي براي اين تجديد‌نظر کافي نيست. به هرحال اين کاستي‌ها و کاستي‌هاي ديگر، مانع نمي‌شوند تا ما از پيرپسر به عنوان يکي از چند نمونه‌ي نادر مستند‌هاي متفاوتي که در طي اين سال‌ها ساخته شده‌اند، ياد نکنيم. مستندي خوش‌ساخت، ‌محکم و انديشه‌ورز، که به خوبي آيندگان را از ما و زندگيمان آگاه خواهد کرد

پیرپسر

کارگردان: مهدی باقری

تبلیغات

 

 

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه تجربه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.