دوره جدید / شماره ۱۶ / شماره پیاپی ۱۶ / آبان ۱۳۹۱
۱۶

نمايش «راهزنان» نخستین اثر دراماتیک شیلر است که در تئاتر شهر روی صحنه رفت

راهزنان عدالتخواه

 هومن زندي‌زاده
{ شناسه مقاله: 2222 }   { موضوع: کافه }   { بازدید: ۶۶۲ }

شماره ۱۶، آبان ۱۳۹۱

اين روزها سالن اصلي تئاتر شهر ميزبان نمايش «راهزنان» به‌کارگرداني عليرضا کوشک‌جلالي است. اين اثر در سال 1781 توسّط فريدريش شيلر و در زماني که وي تنها 22 سال سن داشت، به‌چاپ رسيد و پس از آن تبديل به ‌يکي از مهمترين آثار کلاسيک ادبيات و تئاتر آلمان شد. نگاشته حاضر مي‌کوشد تا با ارائه خلاصه‌اي از اين اثر و توضيحاتي درباره آن، به‌بررسي مضامين آن بپردازد.«راهزنان» نخستين اثر دراماتيک شيلر است که او را از گمنامي به‌ اوج شهرت رساند و از آن‌پس بود که به ‌وي لقب «شکسپير آلمان» را دادند. تأثير عميق اين نمايشنامه بر تئاتر آلمان غيرقابل کتمان است و همچنان يکي از پراجراترين آثار کلاسيک اروپا محسوب مي‌شود. گفته مي‌شود شيلر براي نگارش اين درام از آثار متعددي الهام گرفته است. حکايت «پسر مسرف» از کتاب مقدس، قصه‌هاي «رابين‌هود»، و نيز داستاني از کريستيان دانيل شوبارت دستمايه‌هاي اصلي وي براي نوشتن اين اثر بودند. خلاصه اثر از اين قرار است: فرانتس مور با حيله پدرش را متقاعد مي‌کند که جواب نامه کارل ـ برادرش ـ را که در آن از زندگي هرزه‌وارش ابراز ندامت کرده و از پدر خواستار بخشش شده است، خودش بنويسد. اين پاسخ که قرار بود حاوي اندرز و آشتي باشد، توسّط برادر حيله‌گر به‌صورت عاق و نفرين در مي‌آيد. کارل از اين بي‌انصافي برآشفته و تصميم به‌ راهزني مي‌گيرد تا به‌ ظلم و بي‌عدالتي پايان دهد.

فرانتس هم براي جلب آماليا ـ نامزد کارل ـ چنين وانمود مي‌کند که کارل در جنگ کشته شده، اما در وفاداري آماليا خللي پديد نمي‌آيد. کارلِ دلزده براي دستيابي به ‌معصوميت کودکي، به ‌خانه پدري بازمي‌گردد و متوجه خباثت فرانتس مي‌شود، اما انتقام نمي‌گيرد و چون ديگر خود را شايسته آماليا نمي‌داند، از کاخ مي‌رود. در جنگلي پدرش را که برادرش دفن کرده بود، زنده مي‌يابد، اما پدر با دانستن اينکه وي سردسته راهزنان است، در‌جا مي‌ميرد. پس اين‌بار تصميم به‌ انتقام از برادرش مي‌گيرد. فرانتس که متوجه ماجرا شده، خود را دار مي‌زند. کارل عزم بازگشت به ‌زندگي معمول و عشق پيشين را دارد، اما واپسين خواسته آماليا مرگ است و بدين‌سان نمايشنامه در ميان آمال و آرزوها به‌ پايان مي‌رسد.«راهزنان» آخرين اثر مکتب «اشتورم اوند درانگ» بود. اين مکتب که عموماً با گوته شناخته مي‌شود، نطفه رومانتيسم را بست و همچنان بر ادبيات جهان تأثير دارد. «راهزنان» به‌عنوان مهمترين اثر دراماتيک اين مکتب محسوب مي‌شود.

بلندپروازي‌هاي شيلر جوان در اين اثر، شور و بلوايي در محافل ادبي و هنري آن‎‌زمان پديد آورد. کارل يک مصلح اجتماعي است که براي برقراري عدالت، دست به ‌خونريزي مي‌زند. اين نمايشنامه را آميزه‌اي غريب از انقلابي‌گري و ضدانقلابي‌گري دانسته‌اند. شعار «عليه استبداد» که البته بدون اجازه شيلر به‌جاي عنوان فرعي اثر آمد، تأويل غالب آن دوران نسبت به ‌اين درام را نشان مي‌دهد.جفري ال. سَمِنز معتقد است در اين اثر براي نخستين‌بار مضموني حاد از مضامين شيلري عرضه مي‌شود: اهميت نظم پدرسالارانه براي يکپارچه داشتن اجتماع. شيلر که اعتقادي به‌ نظام سياسي فئودالي متأخر آن دوران نداشت، اقتدار پدر را به‌جاي آن پيشنهاد مي‌کرد. هرجا اين اقتدار بلنگد، هرج‌‌‌و‌‌مرج و تراژدي در مي‌گيرد، و نفرين پدري کارآمدترين راه عقوبت است. نتيجه اينکه کشتن پدر شرارت‌بارترين و نابخشودني‌ترين گناه است.

در عين‌حال برادرکشي نيز از محرمات است و جالب اينکه با استناد به‌ مباني فوق، دو برادر در «راهزنان» با همديگر مواجه نمي‌شوند تا کارل از فرانتس انتقام گيرد. نمايشنامه «راهزنان» از برجسته‌ترين آثار تاريخ ادبيات دراماتيک محسوب مي‌شود که با دستمايه قرار دادن مفاهيم بنيادين، ابعاد تلخي از شخصيت و سرشت آدمي را آشکار مي‌کند. اين اثر هر روز ساعت 21 با بازي محسن حسيني، ملودي آرام‌نيا، احلام سلماني، فاطمه صارمي، علي ابدالي، ايمان اصفهاني، سارا افشار، سارا بهرامي، عرفان پهلواني، توماج دانش‌بهزادي، ميثاق زارع، هومن سلطاني، مينا کريمي‌جبلي، رضا مولائي و محمد ولي‌زادگان و با کارگرداني عليرضا کوشک‌جلالي در سالن اصلي مجموعه تئاتر شهر ‌روي صحنه مي‌رود.

تبلیغات

 

 

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه تجربه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.