دوره جدید / شماره ۱۶ / شماره پیاپی ۱۶ / آبان ۱۳۹۱
۱۶

هيولاي شوروي

 حسن همايون
{ شناسه مقاله: 2219 }   { موضوع: کافه }   { بازدید: ۷۳۶ }

شماره ۱۶، آبان ۱۳۹۱

تجربه‌ي 70 سال استبداد و اختناق اتحاد جماهير شوروي همواره دست‌مايه‌ي تأليف کتاب‌هاي تاريخي- تحليلي در بررسي چگونگي وضعيت مردم روسيه در دوران انقلاب اکتبر، رهبري لنين و دوران وحشت بزرگ استالين و پس از آن بوده است. کتاب «بچه‌هاي ژيواگو» نوشته‌ي ولاديسلاو زوبوک يکي از اين آثار است که به قلم غلامحسين ميرزاصالح ترجمه و از سوي نشر معين منتشر شده است. نويسنده در اين کتاب به بررسي آخرين نسل روشنفکران در اتحاد جماهير شوروي مي‌پردازد و سعي مي‌کند با بررسي تحليلي رويدادهاي فرهنگي دوران خروشچف و سياست‌هاي فرهنگي وي همچنين مشي استالين‌زدايي آن دوران به تبيين نقش روشنفکران، نويسندگان، شاعران و هنرمندان بعد از استالين بپردازد.

نويسنده در کتاب به بررسي تأثير تلاش‌هاي بوريس پاسترناک در دوران استاليني و تأثير آن بر نسل پس از اين نويسنده‌ي بزرگ روس مي‌پردازد. از منظرهاي گوناگون مي‌شود با اين اثر روبه‌رو شد، حجم مطالب عرضه شده بسيار است و مجال ما اندک؛ زوبک در کتاب مي‌آورد حتي جماعتي که مشتاقانه به انقلاب پيوستند، در مدت جنگ و سياست اقتصادي جديد از همکاري با رژيم بلشويکي سر باز نزدند؛ در دوران وحشت بزرگ پي بردند در دام افتادند و بوريس پاسترناک هم همين احساس را تجربه مي‌کند که از امضاء عريضه در دفاع از کشتار روشنفکران سر باز مي‌زند و مي‌گويد: «هيچ کس قدرت مرگ و زندگي انسان‌هاي ديگر را به من نداده است». ترس و استيلاي هيولاي تمام‌عيار خودکامگي استاليني در رفتار و کنش هنرمندان و روشنفکران تأثير مي‌گذارد و اين ترس است که منطقش را بر تمام امور فرا مي‌افکند، هول و هراس پس از استالين در دوران خروشچف نيز به شکل‌هايي بازتوليد مي‌شود اما با سخنراني مهم و سري خروشچف در کنگره‌ي حزب کمونيست بعد از مرگ استالين، افشاگري درباره‌ي جنايت‌هاي استالين، دوراني ديگر در روسيه آغاز مي‌شود؛ دوراني که قدم به راه بي‌برگشت مي‌گذارد و به فروپاشي اتحاد جماهير شوروي منجر مي‌شود.

در کتاب به خوبي نشان داده مي‌شود که چطور بوريس پاسترناک و ديگر روشنفکران دلباخته به روياي روسيه جديد، وقتي به خويش مي‌آيند ناگهان مي‌بينند كه با امپراتوري توتاليتر چندمليتي اتحاد جماهير شوروي روبه‌رو شده‌اند. اين وقوف و آگاهي آقاي نويسنده يعني بوريس پاسترناک را در هم خرد مي‌کند تا جايي که به سرش مي‌زند خودکشي کند. همچنين اين آگاهي در نسل روشنفکران بعد از استالين به‌واسطه‌ي آشنايي جوان‌ها با پيشرفت‌هاي ديگر سرزمين‌ها به‌ويژه آمريکا و از طرفي مقاومت نويسندگاني مانند بوريس پاسترناک در برابر خودکامگي تمام‌عيار بسط و گسترش پيدا مي‌كند و آگاهي‌هاي عمومي ارتقاء مي‌يابد. رفته‌رفته شمار معتقدان به تغيير بيشتر مي‌شود و از طرفي ايمان جمعيت ميليوني که در مراسم تشييع استالين حضور داشتند به آن خودکامه‌ي هولناك رنگ مي‌بازد و به تعبير نويسنده‌ي کتاب «بچه‌‌هاي ژيواگو» دوران يخ شدن آب‌ها مي‌رسد.

در همين دوران است که فستيوال بزرگ فرهنگي – هنري رقم مي‌خورد و نسل روشنفکران بعد از استالين بيشتر از گذشته در جريان اتفاق‌هاي تازه‌ي ادبي- زيبايي‌شناسي جهان قرار مي‌گيرند. هيولاي استبداد در اين دوران رو به افول مي‌نهد، هرچند آخرين نسل از روشنفکران هنوز تا تحقق آزادي‌هاي مدني و آزادي بيان راه درازي پيش‌رو دارد. نويسنده در کنار تحليل رويدادهاي اجتماعي – فرهنگي بعد از استالين به نقش بوريس پاسترناک و رمان «دکتر ژيواگو » در شکل‌گيري شخصيت و نگاه روشنفکران بعد از استالين مي‌پردازد. عمده اهميت بوريس پاسترناک در تحليل زوبک از اين جهت است؛ وي در شمار نخستين کساني است که ايمانش را به انقلاب اکتبر از دست مي‌دهد. بي‌شک از دلائل اهميت بوريس همين تغيير نگاه است.

بچه‌های ژیواگو

ولادیسلاو زوبوک

ترجمه: غلامحسین میرزا‌صالح

نشر معین

تبلیغات

 

 

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه تجربه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.