دوره جدید / شماره ۱۳ / شماره پیاپی ۱۳ / تیر ۱۳۹۱
۱۳

اندوه و اميد

نمونه‌هایی از شعر امروز کردی

 ترجمه‌ی مختار شکري‌پور
{ شناسه مقاله: 1874 }   { موضوع: جنگ تجربه }   { بازدید: ۹۳۰ }

شماره ۱۳، تیر ۱۳۹۱

شعر کردي بيان‌کننده تاريخ نوستالژيک و پرفراز و نشيب کردها است و در آن سرگشتگي‌هاي تراژيک، حماسه‌هاي عظيم، ناکامي‌هاي حسرت‌بار، اندوه‌ها و مصيبت‌هاي سنگين ناشي از فاجعه‌هاي انساني چون انفال و بمباران شيميايي حلبچه و همچنين شورهاي غنايي و عاشقانه گاهي زخمي و گاهي به هجران گراييده در قالب ايماژها، نشانه‌ها، نمادها و تلميحات روايت شده‌اند. همين روايت‌ها زمينه‌ساز شکل‌گيري زبان شاعرانه مستقلي شده‌اند که ملهم از فرهنگ بومي و ذات ساده و صادق اما سرشار از شهامت و نجابتي است که هويت کردي در آن کاملاً مشهود است. به همين خاطر، زبان شعر کردي تا حدودي از لحن آرکاييک فاصله گرفته و بيشتر به سمت ارايه انديشه‌هاي ساده اما ناب شاعرانه، سرشار از معنا و دريافت‌هاي نغز هستي‌شناسانه و مکاشفه‌هاي عرفاني الهام گرفته از ماهيت زندگي رفته است. با وجود اين، نوعي استحکام فارغ از فخامت فضل فروشانه و تصنعي اما متکي بر جوهر شعر در اين زبان شعري متجلي است. مشخصه‌هاي شعر حماسي و غنايي نيز در آن به هم آميخته شده و ترکيبي زيبا و هنرمندانه از تلفيق حماسه و غزل، اندوه و اميد، عشق و خرد، وصل و جدايي در آن پديد آمده است.

بيان رقت بار احساسات و عواطف ناب انساني در کنار پرداخت به حماسه‌ها و دلاوري‌هاي قهرمانان اسطوره‌اي نمودي از اين ترکيب حماسه و غزل است. شعرکردي چه از دوران کلاسيک، چه دردوران دگرگوني‌هايي که شاعراني چون «گوران» پديد آوردند و بعد از آن و تا امروز، جلوه‌گاه آداب و رسوم، روابط و مناسبات انساني و پس‌زمينه‌هاي تاريخي سياسي، ديني، عرفاني و اسطوره‌هاي کردها بوده و خواهد بود و يک پشتوانه بسيار غني ادبي در قفاي خود دارد که بناي اين شعر را استحکامي شگرف بخشيده است. شاعران کرد به کشف قابليت‌هاي کشف نشده زبان کردي با توجه به گويش‌ها و لحن‌هاي مختلف آن پرداخته و از تعبيرات، اصطلاحات، ضرب‌المثل‌ها و افسانه‌هاي کردي استفاده‌اي توأم با خلاقيت در راستاي آفرينش شعر و غني‌تر کردن آن کرده‌اند. آنان ضمن بهره‌وري از اين پشتوانه فرهنگي و پرهيزجدي از فاصله‌گيري با آن، به تحول و دگرگوني در شعر کلاسيک کردي پرداخته و از مسير اين پس زمينه به شيوه‌هاي نوين و نگاه مدرن و بديعي در شعر رسيده و همگام با جريانات شعري جهان پيش رفته‌اند.

اين برخورد مدرن شاعران معاصر کرد با سنت غني اما نيازمند تحول شعر کلاسيک کردي، با هدف رهانيدن شعر کردي از دامنِ قواعد دست و پاگير شعر کلاسيک و نگاه به اين ميراث فرهنگي با رويکردي جديد و همگام با شعر معاصر جهان، صورت گرفت و به اين ترتيب شعر کردي از رکودي که به آن دچار شده بود نجات يافت. آنها در اين حرکت تاريخي، که در دو اردوگاه شعري «کفري» و «روانگه» با ايفاي نقش محوري شاعران بزرگي چون «شيرکو بي‌کس»، «لطيف هلمت» و «عبدالله پشيو» و «رفيق صابر» شکل گرفت؛ به فرم و زبان جديد و البته متفاوت از هم، در شعر رسيدند که هيچ وقت از آن به عنوان نفي شعر کلاسيک کردي نگريسته نشد بلکه آن را ضرورتي تاريخي تلقي کردند.

اين حرکت‌ها، بعدها توسط شاعران تأثيرگذار ديگر طيف‌هاي گوناگون شعري همچون دکتر فرهاد پير بال، بختيار علي، کژال ابراهيم خدر، دلاور قره داغي، شيرين کمال احمد، نجيبه احمد، چنار نامق، جمال غمبار، جلال ملکشاه، مارف آقايي و هيوا قادر تا اکنون ادامه يافته و مدام در اين مسير، ابتکارات و تجربيات ديگري بر تجربيات شعري افزوده مي‌شود. البته برخي نيز راه کج و معوجي در پيش گرفته اما در اين گذرهاست که شعر اصيل، متأثر از تفکر و هويت و نوع زندگي و درونيات کردها متولد شده و مي‌شود. شاعران امروزکرد، نگاه جهان‌شمول و عميقي به موقعيت‌هاي گوناگون انسان در جهان پيرامون خود داشته و در بند محدوده‌ي خاص جغرافياي خود نمانده‌اند و همواره به بيان انديشه‌هايشان در يک فضاي فکري سيال روي آورده‌اند. از اين رو، شعر کردي معاصر اقبال زيادي در جهان پيدا کرده که البته تا حدودي مرهون مهاجرت شاعران کرد به کشورهاي اروپايي در اثر فشارها نيز بوده است.

تبلیغات

 

 

برداشت معمول از مطالب فقط با ذکر منبع به صورت کامل یعنی با دکر عبارت «ماهنامه تجربه»، تاریخ و شماره مجله آزاد است. بازنشر کلی مطالب مجله به هر نحوی، اعم از چاپی، دیجیتالی یا مجازی ممنوع است.